12 I - 19 II 2012 Print E-mail

 

Maria SignorelliPrzez wiek XX. Sztuka i teatr Marii Signorelli

Maria Signorelli, lalkarka, urodziła się w 1908 r. w Rzymie; tamże zmarła w 1992 r. Należała do najwybitniejszych twórców teatralnych we Włoszech i Europie XX wieku. Wychowała się w latach dwudziestych w salonie artystyczno-literackim swoich rodziców. Jej matką była Łotyszka Olga Reśniewicz, zaprzyjaźniona z europejskimi artystami i ludźmi teatru, w tym z wielką włoską aktorką Eleonorą Duse, o której napisała wciąż cytowaną, tłumaczoną na wiele języków biografię. Jej ojciec, lekarz rentgenolog Angelo Signorelli, był jednym z pierwszych we Włoszech kolekcjonerów sztuki współczesnej.

Po ukończeniu liceum klasycznego Maria Signorelli zapisała się na rzymską Akademię Sztuk Pięknych; w czasie studiów często odwiedzała pracownię scenografii stołecznego Królewskiego Teatru Operowego, w której tworzył Nicola Benois. Pociągały ją rysunek, kolor, teatr; postanowiła pokazać postaci literackie jako przejęte bólem istnienia lalki, czyli plastyczne rzeźby z płótna i innych tanich materiałów. Pierwszą wystawę lalek Maria Signorelli miała w 1929 r. w Rzymie; następne - w 1930 r. w Paryżu i w 1932 r. w Berlinie. Środowisko artystyczne przyjęło je życzliwie. Wkrótce zaczęła projektować również kostiumy, scenografie i marionetki poruszane ręką aktora. Na początku lat czterdziestych jej osobowość artystyczna była już ukształtowana. W 1947 r. założyła Teatr Marionetek, prawdziwy teatr artystyczny w miniaturze, dla którego - jak dla teatrów w Rosji na początku XX wieku - kompozytorzy pisali muzykę, malarze tworzyli scenografie, a Maria z niezawodnym talentem wymyślała postacie, często mające pierwowzory literackie. Jej teatr animacji cieszył się dużym uznaniem, widzowie rozpoznawali bowiem w przeżyciach marionetek swoje złudzenia, niepokoje i nadzieje.

Powołana w skład Światowej Rady Międzynarodowej Unii Teatru Lalek (UNIMA), Maria Signorelli założyła jego włoski ośrodek, którego długo była prezesem honorowym. Stworzyła 164 przedstawienia i przeszło dwa tysiące marionetek z różnych materiałów. Z pracą w teatrze łączyła pracę naukową: pisała książki, wykładała na Uniwersytecie Bolońskim, z głęboką znajomością przedmiotu przygotowywała wystawy z dziejów teatru animacji, pokazując na nich również swoje zbiory

Była artystką, łączącą talent twórczy z powagą intelektualistki świadomej powinności etycznych teatru i kultury.

Patrizia Veroli


Kolekcja Signorelli

Sztuka i teatr Marii SignorelliHistoryk teatru animacji Remo Melloni zauważył, że Maria Signorelli była pierwszą we Włoszech kolekcjonerką systematycznie zbierającą kukiełki i marionetki. Oprócz starych lalek - emerytowanych aktorów, którzy zeszli ze sceny - świadomie gromadziła materiały pozwalające odtworzyć ich role: scenariusze, scenografie, rekwizyty, afisze, a także - teatr animacji jest przecież sztuką objazdową - skrzynie. Skrzynie na całe lalki i części zamienne (głowy, ręce, nogi, kostiumy, obuwie, dekoracje). Otwierano je przy okazji zmiany scenografii czy przedstawienia lub wskutek uszkodzeń doznanych przez lalki podczas gwałtownych walk na scenie.

Część Kolekcji pochodzi z wymiany z zabawkarzami i lalkarzami poznanymi podczas podróży teatralnych i naukowych (tak Maria Signorelli pozyskała m. in. marionetki Speibl i Hurvinek sławnego lalkarza Josefa Skupy według projektu rzeźbiarza Karela Nosaka i kukiełki w kształcie gwiazdy z krakowskiego Teatru Groteska); część - z darowizn i zakupów. Z pomocą przypadku udało się uratować około 200 małych, gipsowych, triesteńskich marionetek z początku XX wieku wraz ze scenografiami i mebelkami. Przypadek też pozwolił zgromadzić przedmioty towarzyszące działalności teatrów, w tym sławnej w świecie legendarnej sceny artystycznej Teatro dei Piccoli [Teatru Dzieci] kierowanej od 1914 aż do roku śmierci przez antreprenera Vittorio Podrekkę (1883-1959). Z Teatru Podrekki pochodzi 120 dużych (75 cm - 120 cm) lalek wraz z horyzontami i szkicami scenograficznymi cenionych artystów; uzupełniają je teksty, księgi rachunkowe itd.

W przekonaniu Marii Signorelli teatr animacji nie ustępuje znaczeniem teatrowi aktorów i tancerzy z krwi i kości. Dlatego też wytrwale gromadziła świadectwa kunsztu lalkarzy. Pamięć o nim zanika, ponieważ w teatrze lalek - teatrze ubogim, teatrze ludu - stosuje się tanie materiały. Wykonane z nich przedmioty szybko się rozpraszają, a potem ulegają zniszczeniu. W Kolekcji Signorelli znajdują się lalki tak wybitnych artystów jak bolończyk Emilio Frabboni (1880-1952), zabawkarze z rodu Campogallianich, wenecjanin Emilio Zago (1852-1929). Do najcenniejszych eksponatów należy Pulcinella słynnego Ghetanaccia (Gaetana Santangela 1782-1832), największego włoskiego lalkarza XIX wieku, słynnego z satyr na Państwo Kościelne, które przed zjednoczeniem Włoch w 1861 r. obejmowało środkową część Półwyspu Apenińskiego.

Marię Signorelli interesowały wszystkie style i prądy (symboliczny, ludyczny, elitarny, ludowy) sztuki animacji. Z tego powodu w jej zbiorach znajdują się również eksponaty związane z tradycją chińskiego, tajskiego, malajskiego, jawajskiego i balijskiego teatru cieni.

Licząca kilka tysięcy eksponatów Kolekcja Signorelli dzieli się na: Zbiór Podrekki (marionetki, scenografie, szkice, dokumenty) oraz sekcje: Marionetki z Triestu wraz ze scenografiami i meblami (początek XX w.); Marionetki włoskie (XIX i XX w); Kukiełki i marionetki zagraniczne (XX w.); Marionetki włoskie (XVIII w.); Kukiełki włoskie (XIX i XX w.); Kukiełki i marionetki do zabawy (XX w.); Lalki sycylijskie, apulijskie, neapolitańskie; Teatr cieni; Marionetki wschodnie i Vajang; Maski; Orkiestra marionetek (Włochy, początek XX w.); Nagie marionetki; Scenografie do przedstawień kukiełek i marionetek; Afisze przedstawień i festiwali; Siedem skrzyń na narzędzia, kostiumy i akcesoria; Instrumenty muzyczne; Teksty sztuk - w tym rękopisy (XIX i XX w.); Teatrzyki, scenografie i postacie z papieru z arkuszami do montażu; Teatrzyki - zabawki; Kukiełki i marionetki Marii Signorelli; Lalki; Publikacje włoskie i zagraniczne o historii teatru animacji i jego technikach; Włoskie i zagraniczne wydania bajek z trójwymiarowymi ilustracjami (XX w.); Szopki.

www.collezionemariasignorelli.it


Moja Matka Lalkarka

Sztuka i teatr Marii SignorelliNajpierw robią wrażenie kolory, fantazja, różnorodność kształtów, pomysłów, rozwiązań; potem zwiedzający się wzrusza, bo lalki - co może zaskoczyć - mają osobowość i żyją, choć wymagają animacji.

To prawda, że zrobione są z gałganków, papieru, sznurków: ich aksamitne włosy jednak się kołyszą jakby falowały na wietrze, ich twarze z papier maché ożywają, jakby płynęły w nich limfa i krew. Żyją podwójnym, ukrytym życiem, które Maria Signorelli wydobywa na powierzchnię. Jej natchnieniem były nie tylko teksty, muzyka, gra aktorów, lecz także - a nawet przede wszystkim - codzienne przedmioty, które z czarodziejską mocą podporządkowywała swym życzeniom i woli. Zwykł druciak do zmywania tłuszczu przemieniała w natapirowaną peruką eleganckiej damy; stary, prujący się żółty golf - w miękkie gęsie pióra; duże, czarne guziki od kurtki - w wyłupiaste, zwilgotniałe oczy żaby.

Lalki grające w Ameryce i Australii, Brazylii i Szwecji, Chinach i Rosji, Egipcie, Francji, Polsce, zapisał się również w historii włoskiego teatru XX wieku.

Znani reżyserzy - Lina Wertmiiller, Silvano Agosti - stawiali pierwsze kroki w teatrze animacji; znani aktorzy - Carlo Verdone, Stefano Sattaflores - poruszali lalki i użyczali im głosu; malarze i scenografowie Toti Scaloja, Paolo Tommasi, Emanuele Luzzati - tworzyli dla lalek nowatorskie sceny; kompozytorzy - Lidia Ivanova, Ennio Morricone, Alberto Pomeranz, Ennio Porfino, Roman Vlad - pisali dla nich muzykę.

W czarodziejskiej pracowni i czarodziejskim domu Marii Signorelli mieszkały przeróżne postacie: jedne spoglądały z szafy, drugie się wylegiwały na krzesłach i stołach, trzecie wpatrywały się w gości zza szyb - i goście się rozmarzali.

Niniejszą wystawą składamy hołd jednocześnie mądrej i naiwnej sztuce Marii Signorelli. Przychodzimy na nią dla wzruszeń i spotkania z wielką artystką.

Giuseppina Volpicelli

Sztuka i teatr Marii Signorelli
Sztuka i teatr Marii Signorelli
 

Istituto Italiano di Cultura VarsaviaWernisaż wystawy: 12 stycznia 2012, godz. 17.00


 

Sztuka i teatr Marii Signorelli
Sztuka i teatr Marii Signorelli
wernisaż
wernisaż

fot. Bogumił Gudalewski   

film Lalki z Rzymu
źródło: TVP Białystok